تبلیغات
اسطرلاب
اسطرلاب

با نام و یاد خدا

عرض و سلام و ادب خدمت تمامی عزیزان!

این متن كوتاه خلاصه ای است بر مطالب عنوان شده در كارگاه دوم كانون هیئت و نجوم با موضوع اوقات شرعی تا به صورت منسجم بتوان این مفاهیم را در كنار هم دید:

اسلام و نجوم:

  *    در دین مبین اسلام اوقات شرعی بر اساس مكان خورشید در آسمان ناظر مورد بررسی قرا ر  می دهد.

*   در مباحث نجومی مكان خورشید را از مركز زمین می سنجند و معیار خورشید، مركز ان است.

تعریف اوقات شرعی:

اذان صبح: زمان اذان صبح بر اساس مشاهده اولین روشنایی سپیده صبحگاهی (فجر صادق) تعریف می‌شود.
طلوع (غروب)
: زمان رسیدن لبه بالایی خورشید به افق ناظر.
اذان ظهر:
زمانی كه مرکز قرص خورشید در حرکت روزانه خود به نصف‌النهار ناظر برسد. (روایتی دیگر:
وقتی خورشید به بیشترین ارتفاع خود برسد و سایه شاخص نیز به کمترین مقدارش برسد.)
اذان مغرب:
وقتی که حمره مشرقیه محو شود. (روایتی دیگر: حمره مشرقیه باید از سمت‌الرأس بگذرد.)
نیمه شب شرعی: زمان وسط بین غروب خورشید و اذان صبح روز بعد.

تعیین اوقات شرعی با محاسبات نجومی:

اذان صبح: مطابق رصد ها زمانی كه خورشید از 17 تا 19درجه زیر افق باشد فجر صادق رؤیت می شود. با كار آماری  مؤسسه ژئوفیزیك به این نتیجه رسید كه معیار مناسب برای هماهنگی كار عدد 17.7 درجه زیر افق است كه به تأیید مراجع رسید.
طلوع (غروب): مركز خورشید باید به دلیل تصحیح نیم قطر 16دقیقه قوسی زیر افق باشد همچنین به دلیل خطای شكست هم 34 دقیقه قوسی دیگر كه مبنای كار برای این زمان در مجموع می شود 50دقیقه قوسی زیر افق بودن مركز خورشید.
اذان ظهر: طبق اصول نجومی، دو روایت وارده با تقریب بسیار خوبی همزمان رخ می دهند و به دلیل راحتی محاسبه همان روایت اول یعنی رسیدن مركز خورشید به نصف النهار ناظر را مبنای كار قرار می دهند.
اذان مغرب: طبق رصد های انجام شده توسط تیم متخصص رصدی به این نتیجه رسیدند كه پیش از رسیدن حمره المشرقیه به سمت الرأس، حمره المشرقیه محو میگردد و ممكن نیست كه عبور آن را از سمت الرأس مشاهده كرد. بدین جهت محو شدن ان شد معیار كار محاسبات. با رصد های منظم به این نتیجه رسیدند كه زمانی كه مركز خورشید به 4.5 درجه ای زیر افق می رسد، محو شدن حمره المشرقیه اتفاق می افتد.

تصحیحات نجومی:

اختلاف منظر: به دلیل اینكه در نجوم محاسبات حركت خورشید از مركز زمین بررسی می شود و در اوقات شرعی باید ان را تبدیل به ناظر روی سطح زمین كرد، باید تصحیح صورت گیرد! تنها در لحظه طلوع و غروب این تصحیح خود را نشان می دهد، كه برابر 8.8 ثانیه قوسی خواهد بود.
شكست نور: به دلیل شكست نور كه بیشتر هم در نزدیكی افق روی میدهد خورشید كمی بالاتر از مكان واقعی خود به نظر می رسد. این بالاتر بودن نسبت به خورشید واقعی تنها 34دقیقه قوسی است. باید یادآور شد كه پدیده های فجر صادق و حمره المشرقیه حاصل شكست نور در جو می باشند.
شیب افق: هرگاه شخص از سطح زمین به سمت بالا ارتفاع بگیرد می تواند مقداری از زیر افق واقعی را ببیند كه این بدین منجر می شود كه افق در ان نقاط گسترش یابد كه باید برای هرموضع این محاسبه جداگانه صورت پذیرد.
نیم قطر: خورشید و ماه در اسمان دارای قطری هستند كه تقریبا برابر هم هست. در محاسبات نجومی معیار مركز جسم است در حالی كه در تعریف برخی از اوقات شرعی لبه های این اجسام مورد بررسی اند كه باید این تصحیح هم صورت پذیرد.

مشكلات تعریف اوقات شرعی در نواحی قطبی:

-         در نواحی قطبی طول شب یا طول روز حتی به بیش از 24ساعت هم میرسد. یعنی ممكن است در عرض 24ساعت نه طلوعی رخ می دهد و نه غروبی! مثلا در قطب شمال 6ماه روز و 6ماه شب است!

-          در قطب نصف النهار ناظر تعریف نشده است و نمی توان اذان ظهری محاسبه كرد.

-         همچنان مسئله اوقات شرعی در نواحی قطبی، مسئله ای حل نشده است كه نه فقه راه مناسبی پیش رو گذاشته و نه نجوم توانسته تطبیقی بر دیگر موارد نجومی آن منطقه پیدا كند كه راه گشا باشد.

تذكر: با خواندن این مقاله كوتاه با مفاهیم به كاربرده اشنا نشده اید و نمی توان با مطالعه این مقاله به نتیجه مطلوب رسید! برای درك مفاهیم و لغات استفاده شده در این مقاله به فایل صوتی كارگاه2 كانون هیئت و نجوم مراجعه كنید.

موفق و پایدار باشید!

علی رضایی




طبقه بندی: آمـوزش های نجومی،
نوشته شده در تاریخ پنجم تیر 90 توسط فاطر